Atleet. Memorial. Auto-ongeval. Euhm… STOP. Het zou zo een antwoordenstroom kunnen zijn in De Slimste Mens Ter Wereld, al zijn deze trefwoorden lang niet voldoende om een icoon uit de Belgische sportgeschiedenis te omschrijven. Ivo Van Damme.

Door MATHIJS VANGELOVEN

“Een van de beste atleten die België ooit gekend heeft.” Het is een quote die overal terugkomt wanneer er over Ivo Van Damme wordt gesproken. Toch had het voor de Brusselaar ook helemaal anders kunnen lopen. Tot zijn vijftiende probeerde hij het namelijk in de spits bij Racing White, het latere RWDM. Gelukkig hing hij zijn voetbalschoenen op tijd aan de haak en ruilde hij ze in voor spikes. Die ommezwaai was van meet af aan een voltreffer: de 15-jarige Van Damme won zonder enige looptraining in de benen de 1500 meter tijdens een scholenkampioenschap, met een toptijd nota bene. Het startschot van een blitzcarrière was gegeven.

Natuurtalent

Uiteindelijk kwam zo naar boven wat iedereen al had gezien op de terreinen van Racing White. De fijne balbehandeling ontbrak bij Van Damme, maar aan snelheid was er absoluut geen gebrek. Voetbaltrainingen werden vervangen door looptrainingen. Aanvankelijk legde hij zich daarin vooral toe op de 1500 en 3000 meter. Die laatste afstand bleek echter iets te lang voor de explosieve tiener en werd ingeruild voor de 800m. Een schot in de roos, want op de Europese juniorenkampioenschappen werd hij op die afstand vierde met een Belgisch record: 1:48:16. Om deze tijd te kaderen, de toenmalige wereldrecordhouder liep destijds nauwelijks vier seconden sneller dan Ivo’s record. Niet slecht dus voor een knaap van amper 19 met nog maar enkele jaren training in de benen. 

De atletiekcarrière van de Brusselaar ging dus als een speer. Zelfs een tegenslag, Van Damme was enkele maanden buiten strijd door klierkoorts, liet hem niet uit zijn lood slaan. De pers sabelde hem op dat moment neer, maar Van Damme vocht terug en gaf de journalisten lik op stuk. Meteen ook een verwittiging aan de kranten dat hij ‘niet zomaar een atleet was’.

Onmiskenbare gretigheid

Ivo Van Damme had niet alleen de fysieke capaciteiten, ook tussen de oren zat het goed. Als kind al noemde zijn vader hem een koppige doordrijver. Wanneer hij iets in zijn hoofd haalde, deed Van Damme er alles aan om dat doel te bereiken. In de jaren erna dreef hij die ijver door in zijn atletiektrainingen. “Hij was zeer ambitieus, maar ik denk dat dat bij talent hoort”, verklaarde coach Mon Vanden Eynde.

Verder liet de beloftevolle atleet niets aan het toeval over. Uitgaan was niet aan hem besteed. Niet omdat hij niet mocht, maar omdat hij liever door de bossen raasde of kracht bijwon in de fitness. Zijn jongere broer, Dirk, onthoudt vooral de onmiskenbare gretigheid. “Fanatiek was hij zeker: hij hield trainingsboekjes bij met zijn uitslagen, foto’s en soms een woordje uitleg. Zoals: ‘Ik moet nog beter kunnen.’ Hij werkte niet alleen met zijn benen, maar ook met zijn hoofd. Niks was te veel. Hij was een perfectionist.”

“Wie mij klopt, zal het wereldrecord breken”

Met zijn vermogen en klare blik stond Van Damme aan het begin van een grootse carrière. Nadat hij twee jaar eerder hoge toppen scheerde als junior, volgde in 1975 het echte werk bij de ‘groten’. En met succes, want Van Damme liep dat jaar tweemaal het Belgisch record op de 800 meter aan diggelen. Een huzarenstukje, want dat was al 20 jaar niemand gelukt.

On-Belgisch

Het jaar nadien stelde hij zijn eigen nationale record opnieuw wat scherper, nog voor dat hij die zomer ons land mocht vertegenwoordigen op de Olympische Spelen in Montreal. Met een ongelooflijke vorm in de benen stak Van Damme zijn ambitie niet onder stoelen of banken. Boven zijn bed hing een papiertje met de profetische woorden ‘Olympische finale: 1.43.8’. Zijn persoonlijk record was op dat moment nog ruim een seconde trager. En daar bleef het niet bij. Hij kwam niet alleen uit voor zijn persoonlijke doelen, maar had ook een boodschap voor de concurrentie. “Wie mij klopt, zal het wereldrecord moeten breken”, sprak de ‘Christus-kop’.

Arrogant of ambitieus? “On-Belgisch, dat zeker”, blikt atletiekjournalist Wilfried Meert terug. “Hier in België zijn wij graag de underdog, maar hij was net het omgekeerde.” Ook tegenover de pers bleef er geen greintje bescheidenheid overeind. “Hij verweet de journalisten dat we te weinig voor atletiek deden”, vervolgde Meert. Die laatste maakte de belofte om iets te organiseren, op voorwaarde dat Van Damme zijn woorden waarmaakte in Montreal.

Ivo’s glazen bol was van topkwaliteit, want hij repte zelf met 1:43:86 naar een zilveren plak (en alweer een nieuw Belgisch record) op de 800m, na Alberto Juantorena die 36 honderdsten sneller liep en daarmee ook … een wereldrecord. Door ook op de anderhalve kilometer de tweede tijd te lopen, mocht Van Damme met twee zilveren medailles rond de hals het vliegtuig opstappen. Niemand twijfelde er aan dat hij in volgende edities meer eremetaal zou bemachtigen.

Noodlot

Maar dan. 29 december 1976.

“Dames en heren, we vragen uw aandacht voor een extra nieuwsuitzending. De jonge atleet Ivo Van Damme is vanmorgen, nabij de Zuid-Franse stad Orange, omgekomen bij een verkeersongeval. Om een onbekende reden is hij met zijn wagen over de middenberm van de snelweg geraakt en frontaal in botsing gekomen met een tegenligger op de andere rijweg.”

Van Damme was in Frankrijk om te trainen, in de overtuiging dat hij het wereldrecord op de 800 meter kon breken. Dat kwam er niet, ook al waren alle atletiekkenners op dat moment zeker dat we nog lang niet alles gezien hadden van de 22-jarige atleet:

“Als Ivo was blijven leven, zou hij zonder twijfel één van mijn grootste concurrenten geweest zijn.” –  Sebastian Coe, won olympisch goud op de 1500m en zilver op de 800m in 1980 en 1984

“We gingen nog wereldrecords van hem krijgen. Op de 800m, 1500m, misschien zelfs later nog op de 3000 meter. Hij was een prachtatleet en een voorbeeld voor heel veel atleten die nadien zijn gekomen.” – Christophe Impens, voormalig atleet, verbrak in 1996 het twintig jaar oude record van Ivo Van Damme op de 1500m

“Hij was een van de beste atleten die België ooit heeft gekend. Als je op die leeftijd twee keer zilver haalt op de Olympische Spelen, weet je dat je een supertalent bent.” – Wilfried Meert, journalist en oprichter van de Memorial Van Damme

Wilfried Meert hield ook na Ivo’s dood zijn woord en organiseerde samen met enkele journalisten een atletiekmeeting voor de topatleet. Het werd een hulde aan Ivo Van Damme in plaats van een meeting waar hij juist de ster had moeten zijn. Jaarlijks zakken tienduizenden fans en ’s werelds beste atleten af naar het Koning Boudewijnstadion. Om te sporten, maar ook een beetje voor Ivo.

Het feit dat een jonge, beloftevolle atleet het leven liet, heeft zeker meegespeeld bij de mythe rondom de sporter en mens die Van Damme was. Dankzij de atletiekmeeting die zijn naam draagt, blijft die mythe ook 44 jaar na datum nog verder leven. Naast zijn unieke persoonlijkheid was hij ook op sportief vlak ongezien in ons land. Zo liep geen enkele Belg ooit sneller twee rondjes op een piste dan hij en dat terwijl hij net zo goed voor een carrière als (amateur)voetballer had kunnen kiezen.